Hanen
Prachtige maar verkeerd begrepen dieren
In ons land worden jaarlijks zo’n 46 miljoen mannelijke kuikens in de dierenindustrie vergast – een werkelijkheid die bij weinig mensen bekend is.
Ook particulieren doden of dumpen hanen, bijvoorbeeld wanneer een gekocht kuikentje later een haantje blijkt te zijn. En ze worden gedumpt door mensen die, om wat voor reden dan ook, de eieren hebben laten uitbroeden. Uit meer dan de helft van de eieren komen nu eenmaal haantjes en die zijn meestal niet welkom. Deze dieren worden vervolgens gedood of gedumpt langs de snelweg, in een park of gewoon midden in een woonwijk.
Met veel van die gedumpte hanen loopt het slecht af. Ze worden door een hond gepakt, komen onder een auto, verhongeren of worden weggevangen door een ongediertebestrijdingsbedrijf en gedood. Er is zeer weinig opvangcapaciteit en veel dierenambulances willen mede daarom niet rijden voor kippen in nood.
Mooie en belangrijke eigenschappen
Kippen stammen af van het boshoen, een dier dat ook nu nog in de bossen van Zuid-Azië voorkomt. Alle kippen zijn genetisch vrijwel niet te onderscheiden van wilde boshoenders. Zij hebben de instincten van hun, in het wild levende, soortgenoten behouden.
Het kraaien is ontstaan als een manier voor hanen om elkaar tussen het gebladerte in de gaten te houden. “Kukeleku!” betekent: “Hier is alles in orde!” Hanen kennen twee verschillende alarmkreten: een voor roofdieren uit de lucht en een voor bedreigingen op de grond. Wanneer een haan alarm slaat, ondernemen zowel hennen als hanen passende actie: ze rennen weg en zoeken dekking bij een dreiging vanuit de lucht, of ze blijven stilstaan en kijken om zich heen bij een mogelijk roofdier op de grond. Alle andere hanen in de omgeving nemen de kreet over. Ook hennen, eekhoorns en wilde vogels kunnen zich bij het tumult aansluiten. Niemand komt tot rust, totdat de haan die als eerste alarm sloeg, het teken geeft dat het gevaar geweken is door te kraaien.
Vanwege hun rol als wakers zijn hanen vaak wat nerveuzer en emotioneler dan hennen. Als ze zich agressief gedragen, komt dat bijna altijd door angst en niet omdat ze er op uit zijn om over iedereen de baas te spelen. De meest voorkomende oorzaken van vechtpartijen tussen hanen in gevangenschap zijn ruimtegebrek, een weinig uitdagende omgeving of de aanwezigheid van hennen.
Hanen kunnen ook voor vrede zorgen. Oudere hanen leren jongere hanen hoe ze zich netjes moeten gedragen en grijpen in om vechtpartijen tussen jongere hanen te sussen.
Hanen maken er bovendien een gewoonte van om hennen en kuikens te roepen wanneer ze tijdens het scharrelen iets bijzonder lekkers vinden.
Intelligente dieren
Uit onderzoek blijkt dat hanen en hennen veel intelligenter zijn dan vaak wordt aangenomen. Kippen kunnen tot ongeveer 100 soortgenoten individueel herkennen. Ook maken ze meer dan 30 verschillende geluiden, waarmee ze onder andere kunnen aangeven of er gevaar is en of dit gevaar uit de lucht of over de grond komt.
Net geboren kuikens hebben een getalsbegrip tot 10. Ze kunnen namelijk van 10 gaten het gat onderscheiden waar ze eten kunnen vinden. Naast een getalsbegrip hebben ze ook begrip van geometrie. Kuikens zijn in staat om de vorm van een niet complete driehoek in te vullen en af te maken en ze kunnen bij een aantal 2D-afbeeldingen van een kubus, degene met de juiste 3D-voorstelling eruit halen.
Naast dit sterke ruimtelijk inzicht hebben hanen en hennen een tijdsbesef en kunnen ze anticiperen op gebeurtenissen die nog moeten plaatsvinden. Zo leerden onderzoekers kippen om enkele minuten naar een touchscreen te pikken, zodat ze meer eten kregen dan wanneer ze meteen naar het voedsel pikten.
Sterke cognities
Verbazingwekkend is het vermogen van hanen en hennen om het bestaan van objecten te begrijpen. Deze eigenschap houdt in dat iemand begrijpt dat een object blijft bestaan, ook als je deze niet meer ziet, omdat het object bijvoorbeeld is weggehaald. Mensenbaby’s ontwikkelen dit begrip pas na 6 tot 7 maanden. Jonge kuikens bleken een object dat ze door een klein raampje gezien hadden, te onthouden en te kunnen opzoeken door langs obstakels te lopen.
Een andere opmerkelijke eigenschap van hanen en hennen is hun zicht. Kippen hebben 5 soorten kegeltjes in hun ogen, terwijl de mens er maar 3 heeft. Een kip kan bijvoorbeeld, anders dan mensen, uv-licht waarnemen. Hierdoor zijn ze in staat de zon een uur eerder te zien opkomen dan wij dat kunnen. De hersenen van kippen zijn op dezelfde manier bedraad als onze hersenen. Met name gebieden voor cognitieve functies, zoals langetermijngeheugen en probleemoplossend vermogen, vertonen grote gelijkenissen. Op een aantal vlakken is het cognitieve vermogen van hanen en hennen sterker ontwikkeld dan dat van honden, katten en zelfs sommige primaten. Ook is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat hanen zelfbewustzijn kennen.
Emotioneel voelend
Op emotioneel vlak lijken hanen en hennen erg op mensen. Zo zijn zij in staat om, net als mensen, empathie te ervaren ten opzichte van soortgenoten. Hennen reageren bijvoorbeeld sterk wanneer haar kuikens of soortgenoten stress ervaren. Hanen en hennen vertonen daarnaast emoties, zoals verdriet, angst, ongerustheid, enthousiasme, frustratie, vriendschap en verveling.
Ook zijn hanen en hennen in staat om soortgenoten te misleiden om er zelf beter van te worden. Zo lokken ondergeschikte hanen, die normaal gesproken niet kunnen of mogen paren met hennen in de groep, de hennen naar zich toe door te doen alsof ze voedsel hebben om zo toch te kunnen paren.
Hanen en hennen zijn sociale en intelligente wezens die minder van ons verschillen dan we denken. Ook met mensen kunnen ze goede vrienden worden, mits ze met respect worden behandeld en voldoende ruimte hebben. Hanen kunnen zelfs vriendschap sluiten met schapen, koeien en andere dieren.
Zelf een haan een thuis geven?
Er wachten er meer dan genoeg op een plek waar ze gewoon haan mogen zijn.